Τα γλυκά δεν είναι πλέον απαγορευτικά στο διαβήτη. Αυτή η άποψη που κυριαρχούσε για πολλές δεκαετίες σήμερα έχει αναθεωρηθεί.

Σε γενικές γραμμές η δίαιτα ενός ατόμου που έχει διαγνωστεί με διαβήτη τύπου 2, δεν πρέπει να διαφέρει από μια υγιεινή διατροφή που να περιλαμβάνει ποικιλία τροφίμων, ακόμα και γλυκά…Φυσικά, αυτό δε σημαίνει ότι μπορεί ένας διαβητικός να τρώει ελεύθερα γλυκίσματα, ωστόσο μπορεί να φάει κάποιο γλυκό, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις.

Τι ισχύει για τη φρουκτόζη

Η φρουκτόζη είναι ένας μονοζαχαρίτης (ένα απλό ζάχαρο) που βρίσκεται από τη φύση του στα φρούτα. Υπάρχει όμως και η προστιθέμενη φρουκτόζη, που προστίθεται στα αναψυκτικά και σε ένα σωρό άλλα επεξεργασμένα τρόφιμα του εμπορίου. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε την “ελεύθερη” φρουκτόζη και στη 2η τη “δεσμευμένη” (αποτελεί δηλαδή μέρος άλλων ενώσεων).

Η “ελεύθερη” φρουκτόζη δεν επηρεάζει το ζάχαρο του αίματος σε σημαντικό βαθμό, εφ΄ όσον καταναλώνεται σε μέτρια ποσότητα και δεν ξεπερνά το 10-12% των συνολικών ημερησίων θερμίδων-πρακτικά 2 έως 3 φρούτα την ημέρα.

Από την άλλη, τα επεξεργασμένα προϊόντα περιέχουν μεγάλες ποσότητες προστιθέμενης ή δεσμευμένης φρουκτόζης (όπως για παράδειγμα το σιρόπι αγαύης) κι επομένως δε συστήνονται για διαβητικούς σε μεγάλες ποσότητες γιατί έχουν αρνητικές συνέπειες, τόσο στο ζάχαρο όσο και στην υγεία γενικότερα. Έχει βρεθεί σε μελέτες ότι μεγάλη κατανάλωση φρουκτόζης  αυξάνει το ενδοκοιλιακό λίπος, την πίεση και τα τριγλυκερίδια του αίματος κι επηρεάζεται έτσι αρνητικά και η ρύθμιση του ζαχάρου.

Φυσικά και τεχνητά γλυκαντικά

Εδώ και αρκετά χρόνια κυκλοφορούν στην αγορά διάφορα προϊόντα στα οποία έχει αντικατασταθεί ή ζάχαρη από κάποιες άλλες ουσίες με γλυκιά γεύση. Τα υποκατάστατα ζάχαρης διακρίνονται σε φυσικά και τεχνητά γλυκαντικά. Σε γενικές γραμμές δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί η επίδραση που μπορεί να έχει το καθένα από αυτά τα γλυκαντικά στο ζάχαρο ενός διαβητικού.

Τα φυσικά γλυκαντικά χρησιμοποιούνται αντί ζάχαρης σε πολλές συνταγές κι επηρεάζουν τα επίπεδα γλυκόζης με τρόπο παρόμοιο με την κοινή ζάχαρη. Φυσικά γλυκαντικά θεωρούνται το μέλι, το πετιμέζι, το σιρόπι σφενδάμου κ.α.

Τα τεχνητά γλυκαντικά είναι ουσίες συνθετικές κι έχουν παρασκευαστεί έτσι ώστε να μην επηρεάζουν το ζάχαρο. Δεν έχουν θερμίδες, ενώ συνήθως είναι πιο γλυκά από τη ζάχαρη, οπότε χρησιμοποιούνται σε μικρότερη ποσότητα. Τέτοια γλυκαντικά είναι η ασπαρτάμη, η ζαχαρίνη, η σουκραλόζη κ.α. Ενώ όλα αυτά δεν ανεβάζουν το ζάχαρο άμεσα, περιέχουν άλλα συστατικά που μπορεί να επιδράσουν αρνητικά στη ρύθμιση του ζαχάρου μακροχρόνια. Επιπλέον επειδή ακριβώς είναι τεχνητά παρασκευασμένα επιδρούν δυνητικά αρνητικά στη γενικότερη υγεία, οπότε καλό είναι να αποφεύγονται.

Οι αλκοόλες ζάχαρης (π.χ. μαλτιτόλη, μαννιτόλη, ξυλιτόλη, σορβιτόλη κ.α.) είναι είτε συνθετικά είτε φυσικά γλυκαντικά και τις συναντάμε συχνά σε προϊόντα με τον όρο “χωρίς ζάχαρη”.  Περιέχουν θερμίδες και αυξάνουν τα επίπεδα γλυκόζης, όχι όμως τόσο πολύ όσο η κοινή ζάχαρη. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες στο πεπτικό σύστημα (αέρια, διάρροια κλπ).

Λιπαρά και φυτικές ίνες

Τα γλυκά σχεδόν πάντα περιέχουν εκτός από ζάχαρη και λιπαρά, σε μικρές ή μεγαλύτερες ποσότητες. Για τα άτομα με διαβήτη συστήνεται να αποφεύγονται τα κορεσμένα λιπαρά αλλά και τα φυτικά έλαια με μεγάλη συγκέντρωση σε ω3 λιπαρά οξέα. Τέτοιου είδους λιπαρά είναι το βούτυρο, η κρέμα γάλακτος, οι μαργαρίνες, τα σπορέλαια (ηλιέλαιο, αραβοσιτέλαιο), το λάδι καρύδας.

Άρα καλό είναι οι διαβητικοί να προτιμούν γλυκά που να περιέχουν ελαιόλαδο, ξηρούς καρπούς ή αβοκάντο-τρόφιμα που αποδεδειγμένα συμβάλλουν στην καλή υγεία τους.

Οι φυτικές ίνες αποτρέπουν την απότομη άνοδο του ζαχάρου στο αίμα και γι αυτό προτείνεται να συμπεριλαμβάνονται στα γλυκά που θα επιλέξει ένας διαβητικός. Για παράδειγμα ένα τέτοιο γλυκό μπορεί να είναι ένα κέικ με αλεύρι ολικής άλεσης και ξηρά φρούτα (σταφίδες, χουρμάδες κλπ) ή μια μπάρα με βρώμη και ξηρούς καρπούς.

Διαβάζοντας τη διατροφική ετικέτα…

Το να διαβάζετε τη διατροφική ετικέτα που βρίσκεται στη συσκευασία κάθε τροφίμου, θα σας δώσει μια ένδειξη του πόσο μπορεί αυτό το τρόφιμο να επηρεάσει το ζάχαρό σας.

Τρία πράγματα κυρίως πρέπει να προσέξετε : 1) τα θρεπτικά συστατικά ανά μερίδα τροφίμου (πρωτεϊνες και λιπαρά), 2) τους συνολικούς υδατάνθρακες που περιέχει το τρόφιμο (μαζί με τις φυτικές ίνες) και 3) τις συνολικές θερμίδες, αφού ναι μεν το τρόφιμο μπορεί να μην περιέχει πολύ ζάχαρη αλλά και πάλι να περιέχει αρκετές θερμίδες οπότε ενδέχεται να αυξηθεί το βάρος σας, αν το τρώτε συχνά και σε μεγάλη ποσότητα.

Συμπερασματικά…

Μήπως μπερδευτήκατε με όλα αυτά τα “περίεργα” γλυκαντικά και αναρωτιέστε τελικά μπορείτε ή όχι να φάτε ένα γλυκό ; Η απάντηση είναι: ΝΑΙ, μπορείτε να φάτε ένα γλυκό, κατά προτίμηση μετά από ένα κύριο γεύμα (μεσημεριανό ή βραδινό) όταν ο διαβήτης σας είναι καλά ρυθμισμένος. Καλό θα είναι το γλυκό αυτό να περιέχει φυσικά γλυκαντικά, να καταναλώνεται σε μικρή ποσότητα (π.χ. 2-3 κουταλιές) και μόνο σε ειδικές περιπτώσεις (π.χ. σε μια γιορτή).

Αθανασία Κακλαμάνου

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc

Αναφορές :

Barrea L., et al. Comprehensive Approach to Medical Nutrition Therapy in Patients with Type 2 Diabetes Mellitus: From Diet to Bioactive Compounds. Antioxidants 2023;12:904. https://doi.org/10.3390/antiox12040904

Blonde L., et al. American Association of Clinical Endocrinology Clinical Practice Guideline: Developing a Diabetes Mellitus Comprehensive Care Pland2022 Update. Endocrine Practice 2022;28:923-1049

American Diabetes Association (www.diabetes.org)