Οι αυστηρά χορτοφαγικές δίαιτες γίνονται ολοένα και πιο δημοφιλείς στις μέρες μας, παρόλο που δεν είναι ένα φαινόμενο που εμφανίστηκε πρόσφατα-αντιθέτως μετρά πολλά χρόνια ο συγκεκριμένος τρόπος διατροφής. Οι vegans αποκλείουν από τη διατροφή τους όλα τα ζωικά προϊόντα αλλά και ό,τι παράγεται από αυτά. Η αυστηρή χορτοφαγία δεν είναι μόνο ένας τρόπος διατροφής αλλά στην ουσία μια στάση ζωής, για τους περισσότερους που επιλέγουν να την ακολουθήσουν.
Είναι όντως μια συνειδητή επιλογή ή μήπως κάποιοι, ιδιαίτερα οι νέοι, παρασύρονται από το ρεύμα της εποχής και υιοθετούν τη χορτοφαγία άκριτα χωρίς να έχουν ενημερωθεί πλήρως για το είναι και τι προσφέρει αλλά και το τί συνεπάγεται μια τέτοια επιλογή;
Γιατί γίνεται κάποιος vegan
- Από αγάπη για τα ζώα. Όσοι επιλέγουν τη χορτοφαγία δεν επιθυμούν τη με οποιοδήποτε τρόπο εκμετάλλευση των ζώων, είτε αυτό σημαίνει τη θανάτωση τους προκειμένου να λάβουμε το κρέας προς βρώση είτε το βασανισμό τους ούτως ώστε να λάβουμε τα προϊόντα τους.
- Λόγω οικολογικής συνείδησης. Προκειμένου να παραχθεί το κρέας αλλά και τα υπόλοιπα ζωικά προϊόντα απο τις μεγάλες βιομηχανίες τροφίμων καταναλώνονται πολύτιμοι φυσικοί πόροι ενώ παράλληλα προκαλείται ρύπανση του νερού και της ατμόσφαιρας. Εντείνεται έτσι η κλιματική αλλαγή κι επηρεάζεται σημαντικά και η τροφική αλυσίδα. Επιλέγοντας λοιπόν τη χορτοφαγία οι vegan θέλουν να μειώσουν αισθητά το “αποτύπωμα” που αφήνει ο τρόπος παραγωγής και διακίνησης των ζωικών τροφίμων.
- Επειδή ανησυχεί για την υγεία του. Τα ζωικά προϊόντα έχουν κατηγορηθεί ότι προκαλούν πλήθος ασθενειών. Αυτή η ανησυχία εντείνεται λόγω των αντιβιοτικών και των ορμονών που χρησιμοποιούνται από κάποιες βιομηχανίες προκειμένου να παραχθούν “ασφαλή” τρόφιμα αλλά και των ασθενειών που μεταδίδονται μέσω των ζώων.
Είναι η vegan διατροφή πιο υγιεινή;
Εξαρτάται από τον τρόπο που τρέφεται ένας χορτοφάγοσ…
Εάν η καθημερινή του διατροφή περιλαμβάνει όσπρια, δημητριακά, φρούτα, λαχανικά, σπόρους και ξηρούς καρπούς αδρά επεξεργασμένα τότε ναι, η vegan δίαιτα μπορεί να θεωρηθεί ισορροπημένη. Εάν προσέξει μάλιστα ένας χορτοφάγος και κάνει τους κατάλληλους συνδυασμούς τροφίμων εφαρμόζοντας παράλληλα κάποιες τεχνικές (πχ για καλύτερη απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών ώστε να μην παρουσιάσει ελλείψεις), τότε η χορτοφαγική διατροφή μπορεί να είναι και διατροφικά επαρκής, να καλύπτει δηλαδή τις ανάγκες του οργανισμού.
Όταν όμως αποκλείονται ολόκληρες ομάδες τροφίμων (π.χ. τα όσπρια) και στη θέση τους καταναλώνονται επεξεργαμένα σνακ του εμπορίου (τσιπς, μπισκότα, γλυκίσματα διάφορα) τότε προφανώς δε μπορούμε να μιλάμε για μια υγιεινή διατροφή. Επιπλέον, κάποια από τα τρόφιμα που καταναλώνουν συχνά οι χορτοφάγοι είναι πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά αλλά και απλά ζάχαρα οπότε και πάλι δημιουργούν προβλήματα αντίστοιχα με αυτά των ζωικών τροφίμων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το λάδι καρύδας και το σιρόπι αγαύης.
Χορτοφαγική διατροφή και χρόνιες παθήσεις
Αρκετοί χορτοφάγοι υποστηρίζουν ότι τα φυτικά τρόφιμα είναι ασπίδα προστασίας έναντι των πολλών και διάφορων ασθενειών που εμφανίζονται όλο και συχνότερα στη σύγχρονη εποχή.
Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε να καταλήξουμε σε ένα ασφαλές συμπέρασμα για το αν οι χορτοφαγικές δίαιτες προστατεύουν ή όχι από την εμφάνιση νοσημάτων. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν έχουν πραγματοποιηθεί πολλές επιστημονικές μελέτες, με καλό σχεδιασμό για αξιόπιστα αποτελέσματα, σε vegan.
Οι λίγες μελέτες δείχνουν αμφιλεγόμενα αποτελέσματα. Ναι μεν η χορτοφαγία δείχνει να μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, διαβήτη, παχυσαρκίας και λιπώδους διήθησης ήπατος ωστόσο αυτή η διατροφή έχει συσχετισθεί με άλλα προβλήματα υγείας, όπως είναι νευρολογικά, σκελετικά, αιματολογικά αλλά και νοσήματα που σχετίζονται με μειωμένη λειτουργία ανοσοποιητικού. Ως πιθανότερη αιτία για την εμφάνιση ασθενειών όσων ακολουθούν μια αυστηρά χορτοφαγική διατροφή θεωρείται η μακροχρόνια έλλειψη μακρο και μικροθρεπτικών συστατικών (πρωτεΐνες, σίδηρος, ασβέστιο, βιταμίνη Β12 κα).
Είναι οι vegan οικολόγοι;
Εξαρτάται από τη διατροφή τους αλλά και τον τρόπο ζωής τους…
Εάν ένας χορτοφάγος έχει αποκλείσει όλα τα ζωικά προϊόντα και ταυτόχρονα έχει ένα τρόπο ζωής φιλικό προς το περιβάλλον (π.χ. μετακινείται με ποδήλατο, ντύνεται με βαμβακερά κι όχι συνθετικά ρούχα, κάνει ανακύκλωση κλπ) τότε ναι, είναι πιθανότατα οικολόγος.
Στην περίπτωση όμως που στη διατροφή του ένας vegan αγνοεί τα ντόπια προϊόντα κι επιλέγει συστηματικά τρόφιμα που παράγονται σε άλλες χώρες και ηπείρους (π.χ. κινόα, προϊόντα καρύδας, εισαγόμενα φυτικά ροφήματα ξηρών καρπών) τότε προφανώς και δε θεωρείται απόλυτα οικολόγος. Επιπλέον, πόσο οικολόγος μπορεί να θεωρηθεί κάποιος χορτοφάγος που ναι μεν αποκλείει ζωικά τρόφιμα από τη διατροφή του αλλά χρησιμοποιεί πλαστικά για να αποθηκεύσει το φαγητό του;
Συμπερασματικά…
H αυστηρά χορτοφαγική διατροφή είναι μια διατροφική επιλογή και όχι μια διατροφική ανάγκη, εφ όσον δεν προτείνεται από κάποιον επίσημο φορέα υγείας. Όσοι την επιλέγουν καλό είναι να ενημερώνονται από ειδικούς για τα πιθανά οφέλη αλλά και τους κινδύνους που μπορεί να κρύβει. Στην περίπτωση που η επιλογή αυτή αφορά στην ευαισθητοποίηση προς τα ζώα, είναι σεβαστή και όχι κατακριτέα, σε ένα βαθμό.
Αθανασία Κακλαμάνου
Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc
Βιβλιογραφία
- Atul B., Naik R. The Impact of a Vegan Diet on Many Aspects of Health: The Overlooked Side of Veganism. Cureus 2023;15(2):
- Termannsen A-D., et al. Effects of vegan diets on cardiometabolic health: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Obesity Reviews 2022;23(9) e13462
- Selinger E., et al. Evidence of a vegan diet for health benefits and risks – an umbrella review of meta-analyses of observational and clinical studies. Crit Rev Food Sci Nutr 2023;63(29)
- Marrone G., et al. Vegan Diet Health Benefits in Metabolic Syndrome. Nutrients 2021;13(3)817
- Sakkas H., et al. Nutritional Status and the Influence of the Vegan Diet on the Gut Microbiota and Human Health. Medicina 2020;56(2):88
- Bakaloudi DR., et al. Intake and adequacy of the vegan diet. A systematic review of the evidence. Clinical Nutrition 2021;40:3503-3521
